dr Anna Pekaniec

Adiunkt w Katedrze Krytyki Współczesnej Wydziału Polonistyki UJ. Historyczka literatury bywająca krytyczką.

Absolwentka studiów doktoranckich na Wydziale Polonistyki UJ i podyplomowych studiów wiedza o kulturze i filozofia na Wydziale Filozoficznym UJ. Historyczka literatury, nie stroniąca również od krytyki literackiej. Sekretarz „Nowej Dekady Krakowskiej” (od 2013 r.), członkini i jurorka Krakowskiego Komitetu Okręgowego Olimpiady Literatury i Języka Polskiego. Od roku 2014 współpracuje z Ośrodkiem Badań Literatury Dziecięcej i Młodzieżowej, od 2016 roku jest członkinią redakcji pisma „Czy/tam/czy/tu. Literatura dziecięca i jej konteksty” (red. nacz. prof. dr hab. Anna Czabanowska-Wróbel) i wiceprezeską Krakowskiej Fundacji Literatury.

Zainteresowania naukowe: autobiografie i epistolografia (teoria i praktyka pisarska, akcent na literaturę dokumentu osobistego kobiet), narracyjne teorie tożsamości, literatura polska od XIX do XXI wieku (ze szczególnym uwzględnieniem literatury tworzonej przez kobiety), krytyka literacka oraz refleksja metakrytyczna.

Prowadzi zajęcia skoncentrowane wokół zagadnień związanych z szeroko pojętym autobiografizmem (opcje, warsztaty, seminarium licencjackie), jak również z historią literatury kobiet. Ponadto prowadzi warsztaty krytyczne oraz ćwiczenia z literatury polskiej po roku 1989. 

Publikacje 

Książka

Czy w tej autobiografii jest kobieta? Kobieca literatura dokumentu osobistego od początku XIX wieku do wybuchu II wojny światowej, Księgarnia Akademicka, Kraków 2013.

Rozdziały w publikacjach zbiorowych

Kobieta i śmierć. „Protesilas i Laodamia" Stanisława Wyspiańskiego [w:] Żywioły wyobraźni Stanisława Wyspiańskiego. Artykuły z konferencji naukowej doktorantów (UJ i ASP Kraków, 8–9 listopada 2007), pod red. A. Czabanowskiej-Wróbel, D. Jarząbek, D. Saul, Kraków 2008.

(Bez)cielesne korespondentki. Ciało w polskiej epistolografii kobiecej od romantyzmu do początku II wojny światowej [w:] Ciało. Granice. Kanon. Studia, pod red. J. Olejniczaka i M. Rygielskiej, Katowice 2008.

Odzyskiwanie historii kobiet. Literatura dokumentu osobistego jako świadectwo [w:] Krakowski Szlak Kobiet. Przewodniczka po Krakowie emancypantek, t. II, pod red. E. Furgał, Kraków 2010.

Piórem aktorki. Działalność literacka Marii Morozowicz-Szczepkowskiej [w:] Dwudziestolecie mniej znane. O kobietach piszących w latach 1918–1939. Z antologią, red. nauk. E. Graczyk, M. Graban-Pomirska, K. Cierzan, P. Biczkowska, Kraków 2011.

Melancholijne narracje. Pamięć, przeszłość i historia w polskich autobiografiach kobiecych od romantyzmu do II wojny światowej [w:] Wokół zagadnień fikcjonalności, faktualności oraz nowoczesności, pod red. J. Klausy-Wartacz i A. Cieślak, Poznań 2012.

Kaligrafie życia, kartografie utraty. Anna Świrszczyńska i Elizabeth Bishop – miejsca (nie)wspólne [w:] Formacja 1910. Biografie równoległe, red. K. Biedrzycki, J. Fazan, Kraków 2013.

Obecne, niewidoczne? Starsze kobiety w autobiografiach [w:] Polska dramatyczna 2. Dramat i dramatyzacje w XVIII i XIX wieku, red. M. Sugiera, Kraków 2014.

Historie nie tylko rodzinne w kobiecej literaturze dokumentu osobistego (Jadwiga z Sikorskich Klemensiewiczowa, Romana Pachucka, Maria z Łubieńskich Górska) [w:] Literatura niewyczerpana. W kręgu mniej znanych twórców polskiej literatury 1863–1914, red. K. Fiołek, Kraków 2014.

Literatura, pomoc, terapia. Biblioterapia w praktyce szkolnej [w:] Ku dobrej szkole skoncentrowanej na uczniach, red. nauk. J. Kuźma, J. Pułka, t. 1, Kraków 2014.

Uczestniczki, obserwatorki, komentatorki. Pierwsza wojna światowa w autobiografiach kobiet [w: ] Przed i po. Wielka Wojna w literaturach Europy Środkowej i Wschodniej, red. nauk. H. Gosk i E. Paczoska, Warszawa 2015.

Lektury w kobiecej literaturze dokumentu osobistego po 1864 roku. Co czytały autorki [w:] Czytanie. Kobieta, biblioteka, lektura, pod red. A. Zawiszewskiej, A. Galant, Szczecin 2015.

Miasto (w) pamięci. Przemyskie wspomnienia Jadwigi Gamskiej-Łempickiej [w:] Miasto jako przestrzeń twórców. Ścieżkami pisarzy. Tom 2, red. A. Grochowska, M. Mus, Akademicka, Kraków 2015.

Witalizm z kobiecą sygnaturą? Młodopolskie powieści Zofii Nałkowskiej [w:] Młodopolski witalizm. Modernistyczne witalizmy, pod red. A. Czabanowskiej-Wróbel i U. M. Pilch, Kraków 2016.

Lektury w kobiecej literaturze dokumentu osobistego po 1864 roku. Co czytały autorki [w:] Czytanie. Kobieta, biblioteka, lektura, pod red. A. Zawiszewskiej, A. Galant, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2015.

Elizabeth Bishop i Julian Kornhauser – (nie)spodziewana wspólnota [w:] Rzeczy do nazywania. Wokół Kornhausera, red. tomu A. Gleń, J. Kornhauser, WBPiCAK, Poznań 2016.

Sanitariuszki, lekarki i nie tylko. Kobiety a służba medyczna podczas pierwszej wojny światowej (wybrane przykłady) [w:] Kobieta, literatura, medycyna, pod red. A. Galant i A. Zawiszewskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2016.

Poezja, która daje wolność. O wyobraźni (nie tylko) poetyckiej we „Franciszce” Anny Piwkowskiej [w:] Wolność i wyobraźnia w literaturze dziecięcej, pod red. A. Czabanowskiej-Wróbel, M. Kotkowskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2017.

Pierwsza wojna światowa w autobiografistyce kobiet. Strategie podmiotowe [w:] Tropy biograficzne, Bieg życia w narracjach literackich i kulturowych, red. nauk. J. Knap, M. Roszczynialska, K. Wądolny-Tatar, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2017.

Dwie opowieści o wojnie, Holokauście i nie tylko. „Kotka Brygidy” Joanny Rudniańskiej i „Rutka” Joanny Fabickiej, „Czy/Tu/Czy/Tam. Literatura dziecięca i jej konteksty” 2017, nr 1.

Artykuły w czasopismach

Odcienie szarości. Portret Jarosława Iwaszkiewicza, „Dekada Literacka” 2011, nr 1/2.

Autobiografia, psychoanaliza, kobieta. O Heleny Deutsch „Konfrontacji z samą sobą", „Ruch Literacki” 2011, nr 4-5.

Listy kobiet. Historia, interpretacja, krytyka, „Nowa Dekada Krakowska” 2012, nr 3/4.

Nie tylko dzienniki. Oryginalne warianty kobiecej literatury dokumentu osobistego (na wybranych przykładach), „Ruch Literacki” 2012, z. 4-5.

Autobiografie w literaturoznawstwie i w socjologii. Rozbieżności i styczne (wstępne rozpoznanie teoretyczne), „Państwo i Społeczeństwo” 2012, nr 1.

Autobiografia w rodzinie, rodzina w autobiografii. Szkic historyczny, „Państwo i Społeczeństwo” 2013, nr 3.

Różnice w podobieństwach, podobieństwa w różnicach. Elizabeth Bishop i Wisława Szymborska, „Nowa Dekada Krakowska”2013, nr 4/5.

Bestsellery w Sieci. W sieci bestsellerów, „Nowa Dekad Krakowska” 2013, nr 6.

Uczestniczki, obserwatorki, komentatorki. Powstanie styczniowe w kobiecych autobiografiach, „LiteRacje” 2013, nr 1.

Rodzina  w polskiej powieści po 1989 roku (rekonesans), „Nowa Dekada Krakowska” 2014, nr 1/2.

Kraków kobiet. Nie tylko pisarki, „Nowa Dekada Krakowska” 2014, nr 6.

Literatura dokumentu osobistego kobiet. Ewolucja teorii, zmiany praktyk lekturowych, „Autobiografia” 2014, nr 2.

Być bardziej sobą. Antonii Susan Byatt gry (z) powieścią kampusową, „Nowa Dekada Krakowska” 2015, nr 1/2.

Kobieta – miasto – wojna. Dwie narracje autobiograficzne z przemyskiej twierdzy (1914–1915), „Ruch Literacki” 2015, nr 5.

I wojna światowa w kobiecej literaturze dokumentu osobistego. O czym, jak i dlaczego (nie)pisano? „Ruch Literacki” 2017, nr 1.

Tłumaczenie

Michael Benton, Biografia teraz i kiedyś, „Dekada Literacka” 2010, nr 4/5, s. 10–25. (rozdział z książki M. Bentona The Rise and The Rise of Literary Biography pt. Literary Biography Now and Then).

Recenzje naukowe

Hybryda albo wznawianie życia (Hanna Kirchner, Nałkowska albo życie pisane, wyd. WAB, Warszawa 2011), „Wielogłos”, Pismo Wydziału Polonistyki UJ, 2011.

(Auto)biografia rozsypana. „Listy” Marii Komornickiej, „Ruch Literacki” 2011, z. 4-5.

(Przez) rodzinny prymat, (T. Czerska, Między autobiografią a powieścią rodzinną, Kobiece narracje osobiste w Polsce po 1944 roku w perspektywie historyczno-kulturowej, Uniwersytet Szczeciński, Rozprawy i Studia T. (DCCCLXXXIII) 809, Szczecin 2011), „Ruch Literacki” 2012, z. 4-5.

Harmonia przeciwieństw (Anna Czabanowska-Wróbel, Sprzeczne żywioły. Młoda Polska i okolice, WUJ, Kraków 2013), „Ruch Literacki” 2014, nr 4-5.

Lekturowe przechadzki, teoretyczne spacery, krytyczne bezdroża. O książce Ingi Iwasiów „Granice. Polityczność prozy i dyskursu kobiet po 1989 roku”, „Wielogłos” 2014, nr 3.

Przeszłość opowiadana na nowo (Paulina Małochleb, Przepisywanie historii. Powstanie styczniowe w powieści polskiej w perspektywie pamięci kulturowej, Wyd. Naukowe UMK, Warszawa-Toruń 2014), „Ruch Literacki” 2015, nr 4.

Zapomniana rewolucja? Nie i tak. O książce Agaty Araszkiewicz „Zapomniana rewolucja. Rozkwit kobiecego pisania w dwudziestoleciu międzywojennym”, „Wielogłos” 2015, nr 4.

Rozsypanka? Układanka? Synteza (nie)możliwa (Polskie pisarstwo kobiet w wieku XX: procesy i gatunki, sytuacje i tematy, pod red. Ewy Kraskowskiej i Bogumiły Kaniewskiej, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2015), „Er(r)go. Teoria – Literatura – Kultura” 2017, nr 1.

Efektywność mimikry (Mateusz Skucha, Niesytość pragnienia. W kręgu młodopolskiej liryki kobiet, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2016), „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza” 2017, rok X.

Recenzje literackie (wybór)

Opowiadać–podróżować–żyć (Olga Tokarczuk, Bieguni, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2007), „Dekada Literacka” 2008 nr 1, s. 63–65.

Różnorodnością silne (Bernadetta Darska, Głosy kobiet. Prasa feministyczna po roku 1989 wobec tożsamości i dyskursu, Portret, Olsztyn 2009; Solistki. Antologia poezji kobiet (1989–2009) red. M. Cyranowicz, J. Mueller, J. Radczyńska, rys. P. Dwurnik, M. Ignerska, Staromiejski Dom Kultury, Warszawa 2009; Anna Legeżyńska, Od kochanki do psalmistki… Sylwetki, tematy i konwencje liryki kobiecej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2009), „Dekada Literacka” 2010, nr 1/2.

Obietnice (Arleta Galant, Prywatne, publiczne, autobiograficzne. O dziennikach i esejach Jana Lechonia, Zofii Nałkowskiej, Marii Kuncewiczowej i Jerzego Stempowskiego, DiG, Warszawa 2010), „Dekada Literacka” 2010, nr 4/5.

…możliwość zaczynania na nowo (Antonia Grunenberg, Hannah Arendt i Martin Heidegger. Historia pewnej miłości, przeł. J. Wolska-Stefanowicz, B. Baran, Warszawa 2013), „Nowa Dekada Literacka” 2014, nr 3/4.

Przymus pisania (Maria Inlender, Dzienniki młodzieńcze. Lwów – Wiedeń. 1901–1907, oprac. E. M. Guski, I. N. Czapska, red. teksty I. N. Czapska, b.d), „Nowa Dekada Krakowska” 2014, nr 6.

Poezja (re)aktywacja (Anna Piwkowska, Franciszka, ilustr. E. Bojańczuk, Warszawa 2014), „Nowa Dekada Krakowska” 2015, nr 3/4.

Wszystko, co ważne (Katarzyna Przyłuska-Urbanowicz, Pupilla. Metamorfozy figury drapieżnej dziewczynki w wyobraźni symbolicznej XX wieku, Gdańsk 2014), „Nowa Dekada Krakowska” 2015, nr 5.

Klucze (Marta Wyka, Przypomniałam sobie, Kraków 2015), „Nowa Dekada Krakowska” 2015, nr 6.

Biografia? Reportaż? Mozaika (Angelika Kuźniak, Stryjeńska. Diabli nadali, Wołowiec 2015), „Nowa Dekada Krakowska” 2016, nr 1/2.

Opowieści (nie)słychane, opowieści (nie)słyszane (Wit Szostak, Wróżenie z wnętrzności, Warszawa 2015), „Nowa Dekada Krakowska” 2016, nr 3.

Środek, końce i początki (Joanna Lech, Sztuczki, Warszawa 2016), „Nowa Dekada Krakowska” 2016, nr 4/5.

Pamięć (w) poezji (Julia Hartwig, Spojrzenie, Kraków 2016), „Nowa Dekada Krakowska” 2017, nr 1/2.

Chronologia palimpsestu (Zofia Posmysz, Królestwo za mgłą. Z autorką „Pasażerki” rozmawia Michał Wójcik, Kraków 2017), „Nowa Dekada Krakowska” 2017, nr 3.

Pełzacze, lelki, raniuszki i spółka. Notatnik ornitologa (Stanisław Łubieński, Dwanaście srok za ogon, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2017), „Nowa Dekada Krakowska” 2017, nr 6.

„Ze światem znanym się tylko z widzenia”. Warszawskie przechadzki Michała Cichego (Michał Cichy, Zawsze jest dzisiaj, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2014; tenże, Pozwól rzece płynąć, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2017), „Nowa Dekada Krakowska” 2018, nr 1.